هر ساله تعدادی از زائران که جهت انجام فریضه حج سفر مینمایند بعلت بیماریهای زمینهای، ازدحام جمعيت، تغيير محيط، آب و هوا، شيوه زندگي، رژيم غذايي و استرسها به بيماريهایی مبتلا ميشوند و بخشی از سفر خود را با بیماری سپری مینمایند.
آگاهی از از راههاي پيشگيري از بیماریهای شایع در بین زائرین ميتواند كمك موثري در ارتقاء سطح سلامت زائرين و بهرهبرداري هرچه بيشتر از فضاي معنوي باشد.
برخی بیماریها به دلایل مختلف در موسم حج شایعتر هستند و در گروههای سنی بالاتر که اکثریت حجاج در آن قرار دارند خود را شدیدتر یا با اشکال پیچیدهتری نشان میدهند.
ابتلا به بیماریهای زمینهای نیز از عوامل مستعدکننده میباشد و درصد ابتلا و احیاناً وخیم شدن بیماری در این گروه از زائرین بطور چشمگیری بالاتر است.
بیش از 50 درصد مراجعات سرپایی زائرین خانه خدا به پزشک بعلت نوعی از گرفتاریهای تنفسی میباشد.
شایعترین این گرفتاریها شامل:
1. بیماریهای ویروسی تنفسی(مثل سرما خوردگی و آنفلوانزا)
2. تشدید بیماریهای حساسیتی نظیر رینیت حساسیتی و آسم ریوی.
3. تشدید بیماریهای انسدادی مزمن ریه،آمفیزم و برونشیتهای مزمن.
4. عوارض شدیدتر گرفتاریهای تنفسی مثل پنومونی، حمله آسم و ...
علل ایجاد یا تشدید گرفتاریهای تنفسی
1. استرسهای مختلف در طول سفر (اکثراً بیمورد)
2. عدم رعایت اصول ساده بهداشت فردی
3. خستگی ناشی از اعمال و به خصوص اعمال مستحبی
4. انتشار سریع عوامل بیماریزا در ازدحام جمعیت
5. تنوع جمعیت و تنوع ویروسهای مختلف.
8. کاهش میزان خواب و استراحت
10. ابتلا به بیماریهای زمینهای، ضعف سیستم ایمنی، سیستم تنفسی و ...
11.طولانیتر بودن مدت بیماری در افراد دارای سابقه سینوزیت مزمن، برونشیت مزمن، آسم و دیگر گرفتاریهای مزمن ریوی.
اقدامات موثر در پیشگیری از گرفتاریهای تنفسی
1. رعایت اصول بهداشتی جهت جلوگیری از ابتلا و انتشار بیماری:
ü دست ندادن و عدم مصافحه درصورت وجود علائم بیماری
ü رعایت فاصله از افراد مبتلا
ü عدم تماس دست با دهان، چشمها، بینی و ... قبل از شستشوی کامل آن با آب و صابون
ü استفاده از دستمال تمیز برای استفاده از لوازم مشترک
ü استفاده از مهر، تسبیح و سجاده شخصی
2. تلقیح واکسن آنفلوانزا و پنوموواکس بویژه در افراد آسیب پذیر
3. حتیالامکان عدم حضور غیرضروری در تجمعات فشرده
4. پرهیز از اتلاف انرژی در بازارگردی
5. ترک جدی سیگار قبل از عزیمت
6. دوری از عوامل حساسیتزا و محیطهای آلوده
7. قرار نگرفتن در معرض باد مستقیم کولر به ویژه در زمان تعریق
اقدامات موثر در بهبود گرفتاریهای تنفسی
1. استراحت کلید درمان و بهترین دارو برای این بیماری (بایستی دوره بیماری طی شود)
2. استفاده از ماسک مناسب درصورت وجود علائم بیماری
3. تغذیه مناسب (میوهجات و سبزیجات تازه و مایعات فراوان)
4. استفاده از مکملهای غذایی مناسب
5. قرقره و استنشاق مرتب آبنمک
6. مصرف مناسب و مرتب داروها
7. پرهیز از مصرف غذاهای چرب، تند و محرک
8. عدم نیاز به مصرف آنتیبیوتیک (اکثراً ویروسی یا آلرژیک)
از بین بیماریهای قلبی و عروقی، پنج مورد زیر شایعتر یا مهمترند:
4. تپش قلب و ضربانات نامنظم
5. بیماریهای دریچهای قلب
v تصلب شریانها چیست؟ (چگونگی و عوامل مؤثر بر ایجاد آن، تاثیر آن بر میزان خونگیری قلب)
v عوامل مؤثر بر تغذیه عضله قلب (قطر رگ، تعداد ضربان قلب، فشارخون شریانی،...)
v نرسیدن خون به عضله قلب (ایسکمی) و پیامدهای آن
v اقدامات و احتیاطات لازم برای کنترل بیماری خود در طول سفر
توصيههاي لازم به بیماران قلبي:
v مصرف داروهاي تجويز شده توسط پزشك معالج طبق دستور و همراه داشتن 1/5 تا 2 برابر داروي مورد نياز طول سفر.
v عدم قطع مصرف دارو تحت هیچ عنوان خصوصاً بيماران دارای دريچه مصنوعي قلب.
v پرهیز از نشستن طولانيمدت روی صندلی (خطر ایجاد لخته در عروق)
v درصورت داشتن پيسميكر (باطري قلب) دوری از وسايل برقي قوي و حفظ حداقل 30 سانتيمتر فاصله بین تلفن همراه، ريشتراش و... با قلب
v اقدامات ضروری درصورت احساس سنگيني، درد یا سوزش جلو سينه (حركت نكردن، استفاده از قرص زيرزباني، اطلاعرسانی سريع به پزشك)
v اطلاع فوری به پزشک درصورت وجود علايمي مانند تهوع، استفراغ، تعريق و تنگي نفس همراه با درد در ناحيه سينه
v عدم خروج از ساختمان در گرماي شديد
v زيارت ، دعا و عبادت در محلهای آرامتر و خلوتتر
v نوشیدن مايعات و پرهيز از مصرف غذاهاي چرب و شور و گوشت قرمز
v خواب و استراحت كافي و دوری از خستگی، استرس و هیجان زیاد
v قرار نگرفتن در معرض سيگار اطرافيان.
v پرهيز از حضور بیمورد در محلهاي شلوغ (بازار، خريد و...)
اختلالات روانپزشکی در ایام حج
ü تغییر یا قطع مصرف داروهای قبلی
ü مصرف داروهای جدید (خانمها)
ü مواجهه با امراض مُسري و ضعف سیستم ایمنی
ü نگرانی از وضعیت سلامتی و اقتصادي خانوادگی و شغلی
ü نگرانی از ناتوانی در انجام یا نادرستی احتمالی انجام مناسک حج
اختلالات شایع روانپزشکی عبارتند از:
ü سندرم مسمومیت یا محرومیت از مواد اعتیادآور
عود بیماریها و اختلالات روانی
v قطع داروها توسط برخی بیماران به تصور شفا گرفتن بروز مجدد بیماری و درنتیجه تشدید پرخاشگریها و رفتار غیراجتماعی.
v استرس عامل بازگشت بیماری کنترل شده قبلی، شروع بیماری جدید و تشدید بیماری موجود.
v اطلاع فوری به پزشک درصورت مشاهده هرگونه تغییر رفتار نظیر پرحرفی و ادعاهای بزرگ معنوی در هم اتاقی خود.
v زوال عقل(دمانس): عدم شناخت زمان و مکان و اختلالات شناختی در افراد مسن
v یک اختلال بسیار مهم که ممکن است بصورت حاد بروز کند
v عوامل مساعد کننده و اقدامات مؤثر در پیشگیری
v اختلال سازگاری شامل وسواسها، اختلالات ارتباطی و رفتارهایی که متعاقب آن بروز میکنند.
v با استرس تشدید میشود. با شدت یافتن بیماری اصرار به بازگشت به ایران میکنند.
v مناسک را سخت نگیرید، در شک باقی نمانید، به خدا توکل و با ذکر او دلهای خود را آرام کنید.
دردهای عضلانی- اسکلتی، ضرب دیدگیها، پیچخوردگیها و شکستگیهای استخوانی معضلاتی رایج بین زائرین که شایعترین علل آن عبارتند از:
Ø عدم آمادگی جسمانی برای انجام اعمال سنگین
Ø لیزخوردن در حمام، وان، توالتهای فرنگی(بدلیل استفاده نامناسب)و...
Ø سقوط از پله یا بلندیهای دیگر
Ø لیزخوردن در مسجد النبی و پلههای مسجد الحرام
1.اجتناب از پیادهرویهای بیمورد.
2. افزایش آمادگی بدنی قبل از اعزام برای پیادهرویهای طولانی مانند مسیر جمرات، طواف و سعی.
3. عدم استفاده از دمپاییهای ابری یا لاستیکی در حمام و دستشویی.
4. خودداری از حمل بار و ساکهای سنگین.
5. مصرف شیر و مواد لبنی به مقدار کافی.
تذکر:
بعضی از زائرین مرتباً درخواست تزریق داروهای ضد التهاب و حتی داروهای کورتون را
داشته و توجهی به عوارض نامطلوب آن ندارند در حالی که استراحت و صبوری بهترین دارو
برای آنان است.
بیماریهای چشمی در حج معمولاً یا ناشی از عفونت و یا ناشی از ضربه هستند. پس برای جلوگیری از آنها:
v دستهای آلودهی خود را به چشم نزنید. (بعضی عادت دارند در پایان نمازهای یومیه دست خود را به صورت و چشمها بکشند، این عمل مواقعی که دستها آلودهاند، موجب عفونت چشمی میشود. لذا از این کار پرهیز نمائید).
v مرتباً دست وصورت خود را بشویید.
v برای جلوگیری از ضربههای چشمی، پیشنهاد میشود در رمی جمرات از عینکهای طلقی استفاده نمائید.
بسیاری از زائران در اثر گرما و تعریق فراوان و پوشیدن لباسهای نامناسب (دارای الیاف پلاستیکی) گرفتار عرقسوز، به خصوص در ناحیه زیربغل، کشالهران و نشیمنگاه میشوند.
برای پیشگیری از این عارضه:
ü خودداری از رفت و آمد در گرما
ü پوشیدن لباسهای زیر نخی و تعویض مداوم آنها
ü استفاده از پودر تالک در نقاطی که اولین نشانههای عرق سوز در آنجا مشاهده میشود.
یبوست از مشکلات شایع در ایام حج میباشد که مهمترین علل آن عبارتند از:
v تعریق زیاد و کاهش آب بدن (چاره آن جبران آب از دست رفته با نوشیدن مکرر آب، حتی در صورت عدم احساس تشنگی)
v رژیم غذایی نامناسب که راهحل آن:
افزایش مصرف سبزیجات و میوهجاتی مثل پرتقال
کاهش مصرف موز، نوشابه، چای پُررنگ و گوشت
v عدم استفاده به موقع از توالت یا عجله کردن در دفع
مسمومیتهای غذایی و بیماریهای رودهای از بیماریهای محتمل در طول حج است که موارد زیر از عوامل آن است:
Ø نگاه داشتن و مصرف غذای مانده در اتاقها
Ø مصرف غذا با دست شسته نشده
Ø مصرف غذاهای بیرون از کاروان
Ø نوشیدن آب از منابع بین راهی
ü ناخنهای خود را کاملاً کوتاه کنید.
ü از صابون مایع یا کاملاً اختصاصی خود استفاده کنید.
ü درصورت بروز تب یا مشاهده خون در مدفوع سریعاً
پزشک را در جریان بگذارید.
نکته:
مسمومیتهای غذایی با مصرف غذاهایی نظیر مرغ، بخصوص به صورت شنيسل یا کنتاکی، سالاد الویه، همبرگر، کباب کوبیده و کلاً غذاهای دارای سس و تخممرغ و غذاهایی که آمادهکردن آنها نیازمند دستکاری زیاد است، بیشتر مشاهده میشود.
1. در صورتيكه سابقه مشکل گوارشی داريد غذاي رژيمي مصرف نماييد.
2. نوشابههاي گازدار مصرف نكنيد.
3. از عصبانيت خصوصاً هنگام غذا خوردن دوری کنید.
4. قبل از سيری کامل از غذا خوردن دست بكشيد.
6. از مصرف مايعات خصوصاً مایعات سرد بين غذا خوردن، بپرهیزید.
با توجه به بزرگراههای زیاد موجود در عربستان و سرعت زیاد اتومبيلها و بیتوجهی بعضی از زائرین به نكات ایمنی، متأسفانه مواردی از تصادفات رانندگی بروز می نماید.
پس:
1. عزیمت دستهجمعي براي رفتن به حرم بويژه هنگام تاريكي هوا.
2. همراهی باكاروان براي انجام مناسك و اجتناب از انجام انفرادي اعمال
3. عبور از محل مخصوص عابر پياده در همه حال
4. عدم عبور از خيابان قبل از سبزشدن چراغ عابرين پیاده
5. عجله ننمودن هنگام سوار يا پيادهشدن از اتوبوسها
6. رعایت احتیاطات لازم در ازدحام ایستگاههای اتوبوس
v زمین خوردن در دستشویی و حمام
v لیزخوردن در داخل حرم و پلهها
