إِنَّ اللَّهَ وَ مَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيمًا *** اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ

بهداشت و سلامت

بهداشت فردي

بهداشت فردی: بکار بردن دستورات ساده بهداشتی در زندگی روزمره که هرکس بر اساس تجربه یا آموزش، فرا گرفته است.
بهداشت دست  
v نقش دست‌ها در ابتلاء به بیماری‌ها
v تماس فراوان دست‌های انسان در طول روز با وسائل مختلف
v میزان آلودگی دست‌ها پس از خارج شدن از توالت
v انتقال آلودگی از دست‌ها هنگام صرف غذا
v انتقال آلودگی از دست‌ها هنگام تماس ناخودآگاه با اعضای حساسی مانند چشم، بینی و ...
بهداشت پا  
v اهمیت نظافت پاها از نظر پیشگیری از بیماری‌های قارچی و ...
v اثر بوی نامطبوع پاها بر بهداشت روان دیگران
بهداشت بدن
v تعریق بیش از حد بدن در هوای گرم مکه مکرمه، مدینه منوره و مشاعر مقدسه
v لزوم استحمام روزانه (دوش گرفتن صحیح و سریع)
بهداشت ناخن‌ها 
v تجمع میکروب‌ها زیر ناخن بلند و بروز بیماری
v اهمیت کوتاه نگه داشتن ناخن‌ها خصوصاً در طواف و ...
 
بهداشت پوشش
v تعویض زود به زود لباس، مخصوصاً لباس‌های زیر
v شستشوی به موقع و صحیح لباس‌ها
v استفاده از لباس‌های سفید و دیگر رنگ‌های روشن
v استفاده از لباس‌های نخی و فاقد الیاف مصنوعی
v استفاده از لباس‌هایی مناسب شأن زائر ایرانی
v عدم استفاده از پوشش‌های تحریک کننده بمنظور حفظ بهداشت روان دیگران
بهداشت استراحت
v ضرورت خواب راحت و استراحت کافی در برطرف شدن خستگی ناشی از فعالیت‌های روزانه و کسب آمادگی برای بهره‌برداری معنوی بیشتر
v اهمیت استراحت در پیشگیری و بهبود بیماری‌ها
v مضرات فعالیت‌های بدون برنامه و کم‌خوابی‌های مداوم
v پرهیز از استراحت در مقابل باد مستقیم پنکه یا کولر با بدن گرم و عرق‌کرده
بهداشت دهان و دندان
v مسواک زدن پس از صرف غذا مخصوصاً درشب (اهمیت استفاده از نخ دندان)
v روش صحیح مسواک زدن
v کاهش مصرف مواد قندی در بین وعده‌های غذایی (استفاده از میوه‌ به‌جای شیرینی )
v مسواك زدن بلافاصله بعد از مصرف هرنوع مواد قندی یا حداقل چندبار شستشوی دهان و دندان با آب
v خودداری ازمصرف غذاها ومایعات بسیارسرد و داغ خصوصاً با فاصله کم
v خودداری از شكستن مواد سخت با دندان‌ها
v مراقبت دقیق و تمیز نگه داشتن دندان‌های مصنوعی
عدم استعمال دخانیات
v اقتضائات زندگی گروهی و دسته‌جمعی در کاروان
v آثار سوء سیگار بر سلامتی استعمال کننده
v مضرات سیگار برای اطرافیان
v ممنوعیت استعمال سیگار در کلیه اماکن متبرکه و بسیاری از اماکن عمومی دیگر در عربستان
لوازم فردي اختصاصی
v اهمیت اختصاصی بودن برخی لوازم شخصی
v مضرات ناشی از استفاده مشترک
üحوله
üصابون مايع (صابون جامد و بيبو براي ايام تشريق)
üپتوی سفری (کم حجم)
üمسواك، خميردندان، نخ دندان
üخودتراش، تيغ، ماشين اصلاح
üقيچي، ناخنگير
üعينك، بندعينك، عينكطلقي (براي جلوگيري از برخورد سنگ با چشم در رمي جمرات)
üكلاه لبهدار (غير از ايام تشريق)
üچتر براي بانوان
üداروهاي اختصاصي و نسخه آن
üملحفه بادبزن دستي
 

بيماری‌های شایع در حج و راههاي پيشگيري

مقدمه
هر ساله تعدادی از زائران که جهت انجام فریضه حج سفر می‌نمایند بعلت بیماری‌های زمینه‌ای، ازدحام جمعيت، تغيير محيط، آب و هوا، شيوه زندگي، رژيم غذايي و استرس‌ها به بيماري‌هایی مبتلا مي‌شوند و بخشی از سفر خود را با بیماری سپری می‌نمایند.
آگاهی از از راه‌هاي پيشگيري از بیماری‌های شایع در بین زائرین مي‌تواند كمك موثري در ارتقاء سطح سلامت زائرين و بهره‌برداري هرچه بيشتر از فضاي معنوي باشد.
برخی بیماری‌ها به دلایل مختلف در موسم حج شایعتر هستند و در گروه‌های سنی بالاتر که اکثریت حجاج در آن قرار دارند خود را شدیدتر یا با اشکال پیچیده‌تری نشان می‌دهند.
ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای نیز از عوامل مستعدکننده می‌باشد و درصد ابتلا و احیاناً وخیم شدن بیماری در این گروه از زائرین بطور چشمگیری بالاتر است.
بیماری‌های شایع تنفسی  
بیش از 50 درصد مراجعات سرپایی زائرین خانه خدا به پزشک بعلت نوعی از گرفتاری‌های تنفسی می‌باشد.
شایع‌ترین این گرفتاری‌ها شامل:
1. بیماری‌های ویروسی تنفسی(مثل سرما خوردگی و آنفلوانزا)
2. تشدید بیماری‌های حساسیتی نظیر رینیت حساسیتی و آسم ریوی.
3. تشدید بیماری‌های انسدادی مزمن ریه،آمفیزم و برونشیت‌های مزمن.
4. عوارض شدیدتر گرفتاری‌های تنفسی مثل پنومونی، حمله آسم و ...
5. گلو درد چرکی و غیره.
علل ایجاد یا تشدید گرفتاری‌های تنفسی
1. استرس‌های مختلف در طول سفر (اکثراً بی‌مورد)
2. عدم رعایت اصول ساده بهداشت فردی
3. خستگی ناشی از اعمال و به خصوص اعمال مستحبی
4. انتشار سریع عوامل بیماری‌زا در ازدحام جمعیت
5. تنوع جمعیت و تنوع ویروس‌های مختلف.
6. تغییر رژیم غذایی
7. کم آبی بدن
8. کاهش میزان خواب و استراحت
9. سن بالا
10. ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، ضعف سیستم ایمنی، سیستم تنفسی و ...
11.طولانی‌تر بودن مدت بیماری در افراد دارای سابقه سینوزیت مزمن، برونشیت مزمن، آسم و دیگر گرفتاری‌های مزمن ریوی.
اقدامات موثر در پیشگیری از گرفتاری‌های تنفسی
1. رعایت اصول بهداشتی جهت جلوگیری از ابتلا و انتشار بیماری:
ü دست ندادن و عدم مصافحه درصورت وجود علائم بیماری
ü رعایت فاصله از افراد مبتلا
ü عدم تماس دست با دهان، چشم‌ها، بینی و ... قبل از شستشوی کامل آن با آب و صابون
ü استفاده از دستمال تمیز برای استفاده از لوازم مشترک
ü استفاده از مهر، تسبیح و سجاده شخصی
2. تلقیح واکسن آنفلوانزا و پنوموواکس بویژه در افراد آسیب پذیر
3. حتی‌الامکان عدم حضور غیرضروری در تجمعات فشرده
4. پرهیز از اتلاف انرژی در بازارگردی
5. ترک جدی سیگار قبل از عزیمت
6. دوری از عوامل حساسیت‌زا و محیط‌های آلوده
7. قرار نگرفتن در معرض باد مستقیم کولر به ویژه در زمان تعریق
اقدامات موثر در بهبود گرفتاری‌های تنفسی
1. استراحت کلید درمان و بهترین دارو برای این بیماری‌ (بایستی دوره بیماری طی شود)
2. استفاده از ماسک مناسب درصورت وجود علائم بیماری
3. تغذیه مناسب (میوه‌جات و سبزیجات تازه و مایعات فراوان)
4. استفاده از مکمل‌های غذایی مناسب
5. قرقره و استنشاق مرتب آب‌نمک
6. مصرف مناسب و مرتب داروها
7. پرهیز از مصرف غذاهای چرب، تند و محرک
8. عدم نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک (اکثراً ویروسی یا آلرژیک)
  
بیماری‌های قلبي و عروقي
از بین بیماری‌های قلبی و عروقی، پنج مورد زیر شایعتر یا مهمترند:
1. افزایش فشارخون شریانی
2. گرفتگی عروق قلب
3. نارسایی قلب
4. تپش قلب و ضربانات نامنظم
5. بیماری‌های دریچه‌ای قلب
گرفتگی عروق قلب:
v نحوه تغذیه ماهیچه قلب
v تصلب شریان‌ها چیست؟ (چگونگی و عوامل مؤثر بر ایجاد آن، تاثیر آن بر میزان خونگیری قلب)
v عوامل مؤثر بر تغذیه عضله قلب (قطر رگ، تعداد ضربان قلب، فشارخون شریانی،...)
v نرسیدن خون به عضله قلب (ایسکمی) و پیامدهای آن
v اقدامات و احتیاطات لازم برای کنترل بیماری خود در طول سفر
توصيه‌هاي لازم به بیماران قلبي:
v مصرف داروهاي تجويز شده توسط پزشك معالج طبق دستور و همراه داشتن 1/5 تا 2 برابر داروي مورد نياز طول سفر.
v عدم قطع مصرف دارو تحت هیچ عنوان خصوصاً بيماران دارای دريچه مصنوعي قلب.
v پرهیز از نشستن طولاني‌مدت روی صندلی (خطر ایجاد لخته در عروق)
v درصورت داشتن پيس‌ميكر (باطري قلب) دوری از وسايل برقي قوي و حفظ حداقل 30 سانتي‌متر فاصله بین تلفن همراه، ريش‌تراش و... با قلب
v اقدامات ضروری درصورت احساس سنگيني، درد یا سوزش جلو سينه (حركت نكردن، استفاده از قرص زيرزباني، اطلاع‌رسانی سريع به پزشك)
v اطلاع فوری به پزشک درصورت وجود علايمي مانند تهوع، استفراغ، تعريق و تنگي نفس همراه با درد در ناحيه سينه
v عدم خروج از ساختمان در گرماي شديد
v زيارت ، دعا و عبادت در محل‌های آرام‌تر و خلوت‌تر
v نوشیدن مايعات و پرهيز از مصرف غذاهاي چرب و شور و گوشت قرمز
v خواب و استراحت كافي و دوری از خستگی، استرس و هیجان زیاد
v قرار نگرفتن در معرض سيگار اطرافيان.
v پرهيز از حضور بی‌مورد در محل‌هاي شلوغ (بازار، خريد و...)
  
اختلالات روانپزشکی در ایام حج
عوامل مستعدکننده :
ü سن بالا
ü مسافرت
ü تغییر آب و هوا
ü تغییر رژیم غذایی
ü تغییر همزیستی
ü دوری از خانواده
ü تغییرات آب و الکترولیت
ü تغییر یا قطع مصرف داروهای قبلی
ü مصرف داروهای جدید (خانم‌ها)
ü مواجهه با امراض مُسري و ضعف سیستم ایمنی
ü نگرانی از وضعیت سلامتی و اقتصادي خانوادگی و شغلی
ü نگرانی از ناتوانی در انجام یا نادرستی احتمالی انجام مناسک حج
  
اختلالات شایع روانپزشکی عبارتند از:
ü اختلالات سازشی
ü اختلالات اضطرابی
ü اختلالات خلقی
ü اختلالات شخصیتی
ü سندرم دلیریوم
ü سندرم مسمومیت یا محرومیت از مواد اعتیادآور
ü اختلالات خواب
عود بیماری‌ها و اختلالات روانی
v قطع داروها توسط برخی بیماران به تصور شفا گرفتن بروز مجدد بیماری و درنتیجه تشدید پرخاشگری‌ها و رفتار غیراجتماعی.
v استرس عامل بازگشت بیماری کنترل شده قبلی، شروع بیماری جدید و تشدید بیماری موجود.
v اطلاع فوری به پزشک درصورت مشاهده هرگونه تغییر رفتار نظیر پرحرفی و ادعاهای بزرگ معنوی در هم اتاقی خود.
v زوال عقل(دمانس): عدم شناخت زمان و مکان و اختلالات شناختی در افراد مسن
v یک اختلال بسیار مهم که ممکن است بصورت حاد بروز کند
v عوامل مساعد کننده و اقدامات مؤثر در پیشگیری
v اختلال سازگاری شامل وسواس‌ها، اختلالات ارتباطی و رفتارهایی که متعاقب آن بروز می‌کنند.
v با استرس تشدید می‌شود. با شدت یافتن بیماری اصرار به بازگشت به ایران می‌کنند.
v مناسک را سخت نگیرید، در شک باقی نمانید، به خدا توکل و با ذکر او دل‌های خود را آرام کنید.
  
مشکلات عضلانی اسکلتی
دردهای عضلانی- اسکلتی، ضرب دیدگی‌ها، پیچ‌خوردگی‌ها و شکستگی‌های استخوانی معضلاتی رایج بین زائرین که شایعترین علل آن عبارتند از:
Ø عدم آمادگی جسمانی برای انجام اعمال سنگین
Ø لیزخوردن در حمام، وان، توالت‌های فرنگی(بدلیل استفاده نامناسب)و...
Ø سقوط از پله‌ یا بلندی‌های دیگر
Ø لیزخوردن در مسجد النبی و پله‌های مسجد الحرام
  
پيشگيري
1.اجتناب از پیاده‌روی‌های بی‌مورد.
2. افزایش آمادگی بدنی قبل از اعزام برای پیاده‌روی‌های طولانی مانند مسیر جمرات، طواف و سعی.
3. عدم استفاده از دمپایی‌های ابری یا لاستیکی در حمام و دستشویی.
4. خودداری از حمل بار و ساک‌های سنگین.
5. مصرف شیر و مواد لبنی به مقدار کافی.
تذکر:
بعضی از زائرین مرتباً درخواست تزریق داروهای ضد التهاب و حتی داروهای کورتون‌ را
داشته و توجهی به عوارض نامطلوب آن ندارند در حالی که استراحت و صبوری بهترین دارو
برای آنان است.
  
بیماری‌های چشمی
  
بیماری‌های چشمی در حج معمولاً یا ناشی از عفونت و یا ناشی از ضربه هستند. پس برای جلوگیری از آنها:
v دست‌های آلوده‌ی خود را به چشم نزنید. (بعضی عادت دارند در پایان نمازهای یومیه دست خود را به صورت و چشم‌ها بکشند، این عمل مواقعی که دست‌ها آلوده‌اند، موجب عفونت چشمی می‌شود. لذا از این کار پرهیز نمائید).
v مرتباً دست وصورت خود را بشویید.
v برای جلوگیری از ضربه‌های چشمی، پیشنهاد می‌شود در رمی جمرات از عینک‌های طلقی استفاده نمائید.
عرق سوز
 
بسیاری از زائران در اثر گرما و تعریق فراوان و پوشیدن لباس‌های نامناسب (دارای الیاف پلاستیکی) گرفتار عرق‌سوز، به خصوص در ناحیه زیربغل، کشاله‌ران و نشیمن‌گاه می‌شوند.
برای پیشگیری از این عارضه:
ü خودداری از رفت و آمد در گرما
ü پوشیدن لباس‌های زیر نخی و تعویض مداوم آنها
ü استحمام مکرر
ü استفاده از پودر تالک در نقاطی که اولین نشانه‌های عرق سوز در آنجا مشاهده می‌شود.
یبوست  
یبوست از مشکلات شایع در ایام حج می‌باشد که مهمترین علل آن عبارتند از:
v تعریق زیاد و کاهش آب بدن (‌چاره آن جبران آب از دست رفته با نوشیدن مکرر آب، حتی در صورت عدم احساس تشنگی)
v رژیم غذایی نامناسب که راه‌حل آن:
افزایش مصرف سبزیجات و میوه‌جاتی مثل پرتقال
کاهش مصرف موز، نوشابه، چای پُررنگ و گوشت
v عدم استفاده به موقع از توالت یا عجله کردن در دفع
  
مسمومیت‌های غذایی
  
مسمومیت‌های غذایی و بیماری‌های روده‌ای از بیماری‌های محتمل در طول حج است که موارد زیر از عوامل آن است:
Ø نگاه داشتن و مصرف غذای مانده در اتاق‌ها
Ø مصرف غذا با دست شسته نشده
Ø مصرف غذاهای بیرون از کاروان
Ø نوشیدن آب از منابع بین راهی
 
توصيه مهم
درصورت ابتلا به اسهال:
ü ناخن‌های خود را کاملاً کوتاه کنید.
ü از صابون مایع یا کاملاً اختصاصی خود استفاده کنید.
ü درصورت بروز تب یا مشاهده خون در مدفوع سریعاً
پزشک را در جریان بگذارید.
نکته:
مسمومیت‌های غذایی با مصرف غذاهایی نظیر مرغ، بخصوص به صورت شنيسل یا کنتاکی، سالاد الویه، همبرگر،
کباب کوبیده و کلاً غذاهای دارای سس و تخم‌مرغ و غذاهایی که آماده‌کردن آنها نیازمند دست‌کاری زیاد است، بیشتر مشاهده می‌شود.
 
سوء هاضمه(گاستريت)  
توصيه مي‌شود:
1. در صورتيكه سابقه مشکل گوارشی داريد غذاي رژيمي مصرف نماييد.
2. نوشابه‌هاي گازدار مصرف نكنيد.
3. از عصبانيت خصوصاً هنگام غذا خوردن دوری کنید.
4. قبل از سيری کامل از غذا خوردن دست بكشيد.
5. ابداً سيگار نكشيد.
6. از مصرف مايعات خصوصاً مایعات سرد بين غذا خوردن، بپرهیزید.
 
سوانح- تصادفات 
با توجه به بزرگراه‌های زیاد موجود در عربستان و سرعت زیاد اتومبيل‌ها و بی‌توجهی بعضی از زائرین به نكات ایمنی، متأسفانه مواردی از تصادفات رانندگی بروز می نماید.
پس:
1. عزیمت دسته‌جمعي براي رفتن به حرم بويژه هنگام تاريكي هوا.
2. همراهی باكاروان براي انجام مناسك و اجتناب از انجام انفرادي اعمال
3. عبور از محل مخصوص عابر پياده در همه حال
4. عدم عبور از خيابان قبل از سبزشدن چراغ عابرين پیاده
5. عجله ننمودن هنگام سوار يا پياده‌شدن از اتوبوس‌ها
6. رعایت احتیاطات لازم در ازدحام ایستگاه‌های اتوبوس
دیگر سوانح و حوادث
v زمین خوردن در دستشویی و حمام
v لیزخوردن در داخل حرم و پله‌ها
v سوختگی‌ها
v برق‌گرفتگی
v ...
 

نکات مربوط به غذا و تغذیه حین سفر

یکی از موضوعات مهم تغییر عادات غذایی، چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی است. رعایت نکات زیر می‌تواند گامی در جهت تضمین سلامت شما باشد، لطفا به آنها توجه کنید.
* قبل و بعد از هر وعده غذا دست‌های خود را با آب و صابون مایع بشویید.
* پرخوری نکنید و اگر تحت رژیم یا پرهیز غذایی خاصی هستید آن را نشکنید.
* از نوشابه‌های گازدار زیاد استفاده نکنید، این نوشابه‌ها حاوی کارامل بوده و مفید نیستند. سعی کنید از آب یا دوغ کم‌نمک استفاده کنید.
* با توجه به اینکه در کاروان‌ها به مقدار کافی غذا و مواد خوراکی وجود دارد به‌هیچ‌وجه از بیرون کاروان به‌ویژه از دست‌فروش‌ها غذا تهیه نکنید.
* غذا را در اتاق نگه ندارید.
* برخی از زائران محترم، به منظور روزه‌داری، غذای شب خود را به اتاق می‌برند تا در هنگام سحر از آن استفاده نمایند. این عمل خطر بروز مسمومیت‌های غذایی را بالا می‌برد.در این گونه موارد با مدیر کاروان هماهنگی کنید تا در صورت امکان در هنگام سحر غذای گرم در اختیار شما قرار دهد. در صورتی هم که این کار برای کاروان مقدور نبود، پیشنهاد می‌شود از مواد غذایی غیرپختنی سالم استفاده شود.
* مشکلات رژیم غذایی خود را با پزشک و مدیر کاروان در میان بگذارید تا برای شما غذای رژیمی تدارک دیده شود.
* ذائقه‌ها متفاوت است و ممکن است پس از یکی دو هفته غذاها برای شما تکراری شوند.
* عمر سفر کوتاه است، پس شرایط را در نظر داشته باشید.
* موز از میوه‌های رایجی است که برای زائران محترم تهیه می‌شود. در مصرف آن زیاده‌روی نشود به ویژه موزهای نرسیده را مصرف نکنید. موز نرسیده ضمن ایجاد یبوست، حساسیتها را تشدید می‌نماید.
* استفاده از سیب، به ویژه در زمان ابتلا به گرفتاری‌های تنفسی توصیه می‌شود. زیرا این میوه موجب تسریع در ترمیم سلول‌های تخریب شده تنفسی می‌شود.
* از منبع‌های آب آشامیدنی سرراهی استفاده نکنید.
* بعضی از زائران عزیز، در روزهای آخر سفر، خوراکی‌های خود را که در هنگام خروج از ایران بدرقه راهشان کرده‌اند از ساک‌های خود بیرون می‌آورند و استفاده می‌کنند. چه بسا این موارد در داخل ساک‌ها، در هوای گرم عربستان فاسد شده باشند و در صورت مصرف موجب بروز مسمومیت گردند.
* با خدمه کاروان در مورد بهداشت غذا و تغذیه همکاری کنید.
* کسانی که مبتلا به بیماری قند هستند، به ویژه از پرخوری و مصرف نوشابه، آب‌میوه‌های صنعتی، خاکشیر، عسل و موارد شیرین اجتناب کنند. پیشنهاد می‌شود این افراد در موارد ضروری فقط از نوشابه‌های رژیمی، آن هم نه به مقدار زیاد استفاده نمایند.
* کسانی که فشار خون یا چربی خون بالا دارند، از مصرف غذاهای چرب یا نمک‌دار اجتناب کنند.
* حتی‌المقدور کره را از رژیم غذایی روزانه خود حذف کنید.
* در ایام تشریق ممکن است برای شما غذاهای حاضری بدون گوشت تدارک دیده شود. چون برای آن ایام سالم‌ترند و سلامت شما را برای ادامه اعمال بیشتر تضمین می‌کنند.

* غذا در آشپزخانه‌های مرکزی طبخ و در کاروان‌ها توزیع می‌شود. برخی از زائران محترم به این برنامه‌ها به عنوان سهمیه غذایی نگاه می‌کنند، در حالی که عادت درست، مصرف غذا به هر میزانی که اریه می‌شود نیست. چرا که این امر موجب افزایش وزن، بالا رفتن قند و چربی خون و بروز بیماری می‌شود. در هر صورت تعادل را در مصرف غذا رعایت فرمایید.